مکان یابی سد زیرزمینی با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و سامانه ی اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی: حوزه های آبخیز شهرکرد و مرغملک)

نوع مقاله: مقاله اصلی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

2 استاد، گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

3 استادیار، مرکز تحقیقات منابع طبیعی، چهارمحال و بختیاری. شهرکرد. ایران

چکیده

سدهای زیرزمینی سازه­هایی هستند که جریان طبیعی آب­های زیرزمینی را مسدود نموده و سبب ایجاد ذخایر آبی در زیرزمین می­شوند. در مناطق خشک که محدودیت منابع آب وجود دارد، می­توان با احداث این سازه­ها منابع آب را مدیریت نمود. هدف از این پژوهش، گزینش مکان مناسب جهت احداث سد زیرزمینی در حوزه­های آبخیز شهرکرد و مرغملک، بر پایه­ی معیارها و ضوابط مکان­یابی می­باشد. در فرآیند مکان­یابی می­بایست معیارهای مختلفی مورد ملاحظه قرار گیرد، بنابراین کاربرد روش­هایی که قادر به تأمین معیارهای مورد نظر باشند، ضروری است. بدین منظور در این پژوهش از قابلیت­های سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) استفاده شد. برای اولویت­بندی مناطق، معیارها و زیرمعیارهایی چون آب (کمیت، کیفیت)، مخزن (عمق مخزن، شیب مخزن، نفوذپذیری و سطح مخزن)، محور (طول محور، عمق محور و لیتولوژی تکیه­گاه­ها) و عوامل اقتصادی- اجتماعی (فاصله از روستا، فاصله از جاده، تأمین نیاز آبی شرب-کشاورزی-صنعتی، تأثیر بر منابع آبی) استفاده شد. کمیت آب با وزن 83/0، بیشترین وزن را به خود اختصاص داد. در نهایت از 60 مکان مناسب در منطقه­ی مورد مطالعه در مرحله­ی حذفی (منطق بولین)، تنها 15منطقه برای اولویت­بندی معرفی شد. نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که بهترین محورها برای احداث سد زیرزمینی، در بستر آبرفتی رودخانه­هایی با جریان زیرسطحی بالا، حجم مخزن زیاد، همچنین حجم رواناب بالا و شیب پایین و نفوذپذیری بالا بوده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Site Selection of the Underground Dam using the Analytical Hierarchy Process and Geographic Information System (Case Study: Shahrekurd and Marghmalek Watersheds)

نویسندگان [English]

  • Azam Mumzai 1
  • Ali Talebi 2
  • Naeim Emami 3
1 M.Sc., Graduate of Watershed Management Engineering, Faculty of Natural Resources Engineering, Yazd University, Yazd, Iran
2 Professor, Department of Watershed Management Engineering, Faculty of Natural Resources, Yazd University, Yazd, Iran
3 Assist. Professor, Research Center of Natural Resources, Chahar Mahal Bakhtiari, Iran
چکیده [English]

Underground dams are structures blocking the natural flow of groundwater and provide groundwater resources. In arid regions with limited water resources, it can be managed by constructing these structures. The purpose of this study was to select suitable site for the construction of underground dams in ShahreKurd and Marghmalek watersheds based on site selection criteria. As several different criteria should be considered, it is essential to use methods that are capable of fulfilling the desired criteria. For this purpose, GIS and Analytical hierarchy process (AHP) were used in this research. To prioritize the areas, different criteria and sub-criteria such as water (quantity, quality), reservoir (reservoir depth, reservoir slope, permeability and reservoir area), axis (axis length, axis depth and lithology of the supports) and socio-economic factors (distance from rural areas, distance from road, drinking, agricultural and industrial water supplies, and impact on water resources) were considered. The water quantity with a weight of 0.83 had the highest rank. Finally, 15 regions were introduced for prioritization out of 60 suitable sites in the study area using Boolean logic. The results showed that the best axes for underground dam construction were located in alluvial beds of low slope, high-flow rivers, with large reservoir volume, high runoff, and high permeability.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Suitability Index
  • Pairwise Comparison
  • Site Selection
  • Boolean Logic
Azar A. and Rajabpour A. (2002). Applied decision making (M.A.D.M approach), Publishing Look Knowledge. 438pp [In Persian].
 
Aghamalai A., lashkarpour Gh.R. and Ghafary M. (2014). Investigation of effective factors in the implementation of underground dams (Case study: Miyanroud Ravar underground dams. Kerman). J. Irrig. Water Eng., 5(17), 67-82 [In Persian]. 
 
Chezgi J., Moradi H. and Kheirkhah M. (2010). Locating suitable sites for underground dam construction using a multiple criteria decision making with emphasis water resources (Case study: West of Tehran Province). Iran-Water. Manag. Sci. Eng., 4(13), 65-68 [In Persian].
 
Dey P.K. and Ramcharan E.K. (2008). Analytic hierarchy process helps select site for limestone quarry expansion in Barbados. J. Environ. Manag., 88, 1384- 1395.
 
Esavi V., Karami J., Alimohammadi J. and Niknezhad S.A. (2012). Comparison the AHP and Fuzzy-AHP decision making methods in underground dam site selection in Taleghan Basin. J. Earth Sci., 22(85), 27-34 [In Persian]. 
 
Farhoudi K., Habibi K. and Zandi Bakhtiyari P. (2005). Landfill location of municipal solid waste using fuzzy logic in Gis (Case study: Sanandaj city). Fine Arts J., (23), 15-24 [In Persian]. 
 
Ghayoumian J., Saravi M., Feiznia S., Nouri B. and Malekian A. (2007). Application of GIS techniques to determine areas most suitable for artificial groundwater recharge in a coastal aquifer in southern Iran. J. Asian Earth Sci., (30), 346-374 [In Persian]. 
 
Ghodrati M. and Ghazaryan S. (2013). Positioning underground reservoir by underground dams by using geoelectric method. Quart. J. Tethys, 1(3), 199-204. 
 
Ghodsipour S. (2005). Analytical hierarchy process (AHP). Master's Dissertation, Amirkabir University of Technology Tehran, Tehran, Iran. 109pp. 
 
Hekmatpour M., Feiznia S., Ahmadi H. and Khalilpour A. (2007). Zonation of suitable areas for ground water artificial recharge in Varamin Plain using GIS and decision support system (DSS). J. Environ. Studies, 33(42), 1-8 [In Persian]. 
 
Ishida S., Tsuchihara T., Yoshimoto S. and Imaizumi M. )2011). Sustainable use of groundwater with underground dams. Japan Agri. Res. Auart., 45(1), 51–61. 
 
Khoshnud Motlagh S. (2013). Determining the criteria for providing a decision support system for locating and prioritizing areas prone to underground dam construction in Borujen Plain. Masters Thesis, University of Shahrekord, Shahrekord, Iran. 93pp. 
 
Kordovani P. (2004). Resources and Water Issues in Iran, University of Tehran Publications. 414pp. 
Malczewski Y. Parhizkar A and Ghafari Gilandeh A. (2006). GIS and Multicritirial Decision Analysis, First Edition, Publication Samt. 597 pp. 
 
Mehri R. (2011). Studying the role of underground dams as one of the methods for water harvesting in arid and semi-arid regions.  Proc. 2011, 5th Int. Conf. on watershed and soil and water resources management, Kerman, Iran. 
 
Nilsson A. (1988). Groundwater dams for smallscale water supply, Intermediate Technology Publications, London. 78 pp. 
 
Quilis R. O., Hoogmoed M., Ertsen M., Foppen J. W., Hut R. and de Vries A. (2009). Measuring and modeling hydrological processes of sand-storage dams on different spatial scales. Phys. Chem. Earth, 34(4-5), 289–298. 
 
Rahnama Rad J., Noura M. and Farifte Jahantigh M. (2011). Underground dam detection groundwater dam using, GIS and Analytical hierarchy process (AHP) (Case study: Chabahar- Kahir). Proc. 2011, First Conf. on Regional Water Resources Development, Islamic Azad University Abarkuh. 
 
Saaty T. L. (2000). Fundamentals of Decision Making and Priority Theory, 2nd ed. Pittsburgh, PA: RWS Publications. 11pp. 
 
Salami H. (2006). Determination of suitable areas for underground dam construction in volcanik areas using remote sensing (Case study: The northern slopes of the karkas mountains). Master's Thesis, Shahid Beheshti University - Faculty of Earth Sciences, Tehran, Iran.