نقش زیرحوضه ها در پارامترهای کیفی آب رودخانه چهل‌چای

نوع مقاله: مقاله اصلی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، گروه مدیریت منابع آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووسن، ایران

2 استادیار، گروه آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنیدکاووس، گنیدکاووس، ایران

3 استادیار، گروه آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس، ایران

4 استادیار، گروه شیمی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس، ایران

چکیده

روندیابی زمانی و مکانی کیفیت آب برای برنامه‌ریزی مدیریت منابع آب ضروری­است. هدف از انجام این پژوهش تعیین کیفیت منابع آب رودخانه چهل‌چای با استفاده از شاخص NSFWQI است. نمونه‌برداری طی یک سال آبی از مهر 1395 تا شهریور 1396 به‌صورت ماهانه از پنج ایستگاه در خروجی زیرحوضه‌ها انجام­شد. پارامترهای اکسیژن محلول، کل جامدات، نیترات، فسفات، درجه حرارت، اکسیژن موردنیاز بیوشیمیایی، pH، کدورت، و کلی­فرم مدفوعی با استفاده از روش‌های استاندارد مورد آزمایش قرارگرفت. شاخص NSFWQI بر اساس داده‌های جمع‌آوری‌شده برای هر نمونه‌برداری محاسبه و سپس کیفیت آب از نظر مکانی در مسیر رودخانه با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی به پنج طبقه،‌ از خیلی بد تا عالی، تقسیم‌بندی شد. اثرگذاری هر زیرحوضه در میزان شاخص کیفیت آب تعیین و سپس زیرحوضه‌ها به ترتیب درصد اثرگذاری اولویت‌بندی شدند. نتایج نشان­داد که کیفیت آب در ماه‌های مختلف نمونه‌برداری با توجه به شاخص NSFWQI بین سه کلاس بد، متوسط و خوب در حال تغییراست. در فصول مختلف سال، رودخانه از لحاظ کیفیت آب در کلاس متوسط قرار گرفت. از دلایل قرارگیری کیفیت آب در طبقه متوسط را می‌توان به عواملی چون کاهش دبی رودخانه در فصل تابستان، افزایش فعالیت‌های تفریحی و تفرجی در محدوده رودخانه، پساب‌های کشاورزی و کشت غیراصولی در اراضی شیبدار، تخلیه فاضلاب‌های روستایی، پساب حاصل از استخر پرورش ماهی، و تراکم بالای دام در منطقه اشاره­کرد. بنابراین، با توجه به یافته‌های این تحقیق، مسئله کیفیت آب در این رودخانه می‌بایست بیشتر موردتوجه مدیران و برنامه‌ریزان مدیریت منابع آب قرارگیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Role of Sub-Basins in Water Quality of Chehelchay River

نویسندگان [English]

  • Javad Shirzadnia 1
  • Ali h 2
  • Aboalhasan Fathabady 3
  • Reza Akbari 4
1 M. Sc., Department of Watershed management, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Gonbad-E Kavous University, Gonbad-E Kavous, Iran
2 Assistant Professor, Department of Watershed Management, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Gonbadd-E kavous University, Gonbadd-E kavous, Iran
3 Assist. Professor, Department of Watershed Management, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Gonbad-E Kavous University, Gonbad-E Kavous, Iran
4 Assist. Professor, Department of Chemistry, Faculty of Basic Sciences, Gonbad-E Kavous University, Gonbad-E Kavous, Iran
چکیده [English]

Temporal and spatial routing of water quality is necessary for planning water resource management. The aim of this study was to determine the quality of water resources of Chehelchay River using NSFWQI index. Sampling of water was done monthly during a rainy year from October 2015 to September 2016 from five stations in the outlet of the sub-basins. Dissolved oxygen, total solids, nitrate, phosphate, temperature, biochemical oxygen demand, pH, turbidity, fecal coliform parameters were tested based on standard methods. The NSFWQI index was calculated based on the data obtained from the sampling procedure. Then, the water quality was spatially classified into five classes (from very bad to excellent) using ArcGIS software. The effect of each sub-basin on rate of water quality index was determined and sub-basins were prioritized according to the percentage of effectiveness. The results showed that water quality was varied from bad to good in different months according to NSFWQI. In different seasons of the year, the river was placed in the middle class in terms of water quality. The reasons of being located in the middle class in this category might be due to factors such as decreasing river flow in the summer, increasing recreational and leisure activities in the river boundaries, agricultural wastes and unprincipled cultivation in sloping lands, drainage of rural sewage, wastewater from fish breeding pool, and high density of livestock trapped in the region. Therefore, the issue of water quality in this river, according to the results of the present research, should be considered by managers and planners of water resources management in the State.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Water Quality
  • Geographic information system
  • NSFWQI Index
  • Water Resources Management