تغییرات کمی و مقایسه آماری شاخص‌های هیدرولوژیک جریان رودخانه‌ای بعد از احداث سد یامچی اردبیل

نوع مقاله: مقاله اصلی

نویسندگان

1 دانشیار گروه منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل

2 استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

3 دانشجوی کارشناسی‌ارشد ژئومورفولوژی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

4 دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران

10.22034/jewe.2020.230926.1359

چکیده

هدف از پژوهش حاضر، تحلیل تغییرات شاخص‌های هیدرولوژیک جریان رودخانه‌ای در اثر احداث سد یامچی در استان اردبیل می‌باشد. به‌منظور انجام پژوهش، منحنی تداوم جریان (FDC) و 30 شاخص هیدرولوژیک از ایستگاه‌های هیدرومتری بالادست و پایین‌دست سد یامچی در دوره آماری 1383 تا 1392 با استفاده از نرم‌افزار Excel محاسبه شد. سپس با میانگین‌گیری از هر کدام از این شاخص‌ها برای هر ایستگاه، میانگین 30 شاخص به‌دست آمد و برای انجام عملیات مقایسه به نرم‌افزار SPSS انتقال داده شد. در نهایت، هر یک از شاخص‌ها با استفاده از آزمون t زوجی و نیز ترسیم منحنی‌ هیستوگرام و منحنی تداوم جریان مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت. با توجه به منحنی تداوم جریان به‌دست آمده، میانگین دبی سالانه در طول دوره آماری در ایستگاه‌های بالادست و پایین‌دست تحت تأثیر سد بوده است. بنابراین میانگین دبی پرآبی به‌ترتیب در ایستگاه‌های نیر (بالادست) و پل الماس (پایین‌دست) برابر با 43/1 و 73/1 مترمکعب بر ثانیه محاسبه شد. به‌عبارتی بین ایستگاه‌های نیر و پل الماس از نظر شاخص دبی پرآبی اختلاف معنی‌دار وجود ندارد. به‌طوری که دبی‌های حداکثر، حداقل، 5، 85، 90، 95 و 90 بر 50 درصد، شیب بالا، انحراف ‌معیار و شاخص Lane در ایستگاه‌های نیر و پل الماس اختلاف معنی‌دار داشته‌اند. نتایج نشان می‌دهد که دبی رودخانه در ایستگاه پل الماس تحت تأثیر احداث سد یامچی می‌باشد و میانگین آبدهی را کاهش داده است. بنابراین بین شاخص‌های هیدرولوژیکی، دبی‌های حداقل و حداکثر و تداوم جریان در ایستگاه‌های نیر و پل الماس اختلاف معنی‌دار وجود دارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Quantitative changes and statistical comparison of river flow hydrological indicators after the construction of Yamchi Dam, Ardabil Province

نویسندگان [English]

  • Raoof Mostafazadeh 1
  • Fariba Esfandiyari Darabad 2
  • Leila Mohammadirad 3
  • Khadijeh Haji 4
1 Associate Professor, Department of Natural Resources, Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil
2 Professor, Department of Natural Geography, Faculty of Literature and Humanities, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
3 M.Sc. Student of Geomorphology, Faculty of Literature and Humanities, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
4 Ph.D Student of Watershed Management Engineering & Sciences, Faculty of Natural Resources, Tarbiat Modares University, Noor, Iran
چکیده [English]

The purpose of this research is to analyze the quantitative changes and statistical comparison of the hydrological river flow indices in the upstream and downstream hydrometric stations due to dam construction during 2004-2013 period at the Ardabil Province. Toward this attempt, the flow duration curve (FDC) and 30 indicators of hydrometric data in the upper and lower stations of Yamchi Dam were obtained. The statistical analysis was performed against calculated indices using SPSS software and each index with using the paired t-test and histogram drawing and flow duration curve was analyzed. According to the results, the mean high water discharge in Nir (upstream) and Poleh Almas (downstream) Stations was calculated to be equal 1.43 and 1.73 CMS. Therefore, the maximum and minimum flow and discharge rates of 5, 85, 90, 95 exceedance probabilities and Q90/Q50, slope, standard deviation and Lane Index had significant difference between Nir and Poleh Almas Stations. Also, indicators of zero discharge, zero percent, low flow, high flow, normal, median, mode, 25, 35, 45, 50, 65, 75, 85 exceedance percent and discharge of Q90/Q50 had experience a significant difference. The results show that river regime discharge in Poleh Almas Station is affected by the Yamchi Dam construction and the average discharge is reduced. Also, there is a significant difference between hydrological indicators of minimum and maximum discharge and FDCs at Nir and Poleh Almas Stations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Flow Timing
  • Human Intervention
  • Hydrological Regime
  • River Ecology
  • Water Resources Management

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 08 تیر 1399
  • تاریخ دریافت: 23 اردیبهشت 1399
  • تاریخ بازنگری: 25 خرداد 1399
  • تاریخ پذیرش: 31 خرداد 1399